Limit up / limit down
- Czym jest Limit up - Limit down (LULD)?
- Dlaczego wprowadzono limit up-limit down?
- Co się dzieje, gdy osiągnięty zostanie limit up-limit down?
- Jakie są limity cenowe w ramach LULD?
- Jak obliczane są limity cenowe?
Czym jest Limit up - Limit down (LULD)?
Limit Up – Limit Down (LULD) to mechanizm abezpieczający rynek przed nadmierną zmiennością cen. Ogranicza możliwość zawierania transakcji poza określonym przedziałem cenowym w odniesieniu do:
- akcji,
- kontraktów futures na indeksy giełdowe,
- kontraktów futures na surowce.
Limit up – maksymalny dozwolony wzrost ceny w jednej sesji,
Limit down – maksymalny dozwolony spadek ceny.
Przedziały ustalane są jako procent od ceny referencyjnej z ostatnich 5 minut.
LULD to jeden z mechanizmów ochrony uczestników rynku. Inne mechanizmy obejmują:
- Przerwy obrotu obejmujące cały rynek (Market-wide Circuit Breakers – MWCB) – zatrzymują handel wszystkimi akcjami na danej giełdzie w przypadku nadmiernych spadków w ciągu jednego dnia. Progi wynoszą 7%, 13% i 20%.
- Zasady dotyczące oczywistych błędów (Clearly Erroneous – CE) – stosowane przy pojedynczych transakcjach zawartych przez pomyłkę lub z błędnym wpisem (tzw. „fat finger trades”).
Dlaczego wprowadzono limit up-limit down?
Mechanizm LULD został wprowadzony przez SEC w 2012 r., aby ograniczyć skutki nadzwyczajnych wahań cenowych.
Tło historyczne:
- 6 maja 2010 r. indeks Dow Jones spadł o 1000 punktów w mniej niż 10 minut.
- Przyczyną była nadmierna presja sprzedażowa i błędy algorytmiczne (tzw. „flash crash”).
LME (Londyńska Giełda Metali) wdrożyła podobny mechanizm w marcu 2022 r. po skrajnych ruchach cenowych na rynku niklu.
Przykład działania mechanizmu LULD
Załóżmy, że akcja XYZ (klasa 1, S&P 500) zamknęła się na poziomie 25 USD. Obowiązuje ją limit ±5%.
Zakres cen: 23,75–26,25 USD.
- Jeśli cena przekroczy ten przedział, aktywowany zostaje „stan limitowy”.
- Dozwolone są tylko transakcje wewnątrz zakresu.
- Jeśli rynek nie ustabilizuje się przez 15 sekund, następuje 5-minutowa przerwa w handlu.
- Przerwa może zostać przedłużona o kolejne 5 minut.
Co się dzieje, gdy osiągnięty zostanie limit up-limit down?
Reakcja zależy od giełdy i instrumentu:
- Może nastąpić czasowe wstrzymanie handlu (np. 2–5 minut),
- Dopuszcza się handel tylko w obrębie wyznaczonego przedziału cenowego,
- Niektóre sesje mogą zakończyć się wcześniej, jeśli stan limitowy się utrzymuje.
Jakie są limity cenowe w ramach LULD?
Limity cenowe w ramach mechanizmu LULD zależą od produktu. Poniżej przedstawiono zestawienie limitów według giełdy. Szczegółowe informacje znajdują się na stronach internetowych poszczególnych giełd.
| Giełda | Rynek | Limit cenowy | Działanie |
|---|---|---|---|
| Nasdaq i NYSE | Akcje | Akcje klasy 1 > 3,00 USD: limit aktywowany przy ruchu 5% w górę lub w dół. Dotyczy akcji z indeksów S&P 500, Russell 100 oraz ETP o wysokim wolumenie. | Rynek pozostaje otwarty, ale handel może odbywać się tylko w ramach limitów – jeśli stan ten utrzymuje się przez 15 sekund, następuje 5-minutowa przerwa w handlu. |
| Akcje klasy 2 > 3,00 USD: limit aktywowany przy ruchu 10% w górę lub w dół. Dotyczy pozostałych akcji i ETP. | |||
| Akcje wyceniane między 0,75 a 3,00 USD: limit 20% w górę lub w dół.* | |||
| Akcje poniżej 0,75 USD: limit 75%* | |||
| CME | Kontrakty terminowe na indeksy giełdowe | 7%, 13% i 20% w dół oraz 7% w górę.
Limity oparte na przerwach obejmujących cały rynek. |
Rynek pozostaje otwarty, ale handel może odbywać się tylko w ramach limitów |
| CME | Kontrakty terminowe na ropę naftową | 10% w górę lub w dół | 2-minutowa przerwa w handlu |
| CME | Kontrakty terminowe na produkty rolne | 10% w górę lub w dół | 2-minutowa przerwa w handlu |
*Poziomy aktywacji limitu zależą od godziny: od otwarcia do 15:35 oraz od 15:35 do zamknięcia sesji. Szczegóły na stronie Nasdaq.
Uwaga: dane w tabeli są aktualne na grudzień 2022 r.
Jak obliczane są limity cenowe?
Zależą od rodzaju instrumentu i rynku:
- Futures S&P 500: limit oparty na średniej ważonej wolumenem z dnia poprzedniego,
- Kontrakty / surowce (np. kukurydza): limity ustalane co pół roku na podstawie średniej z 45 dni rozliczeniowych.